http://www.myspace.com/tvtrawa

“Ludzi masa”

Nie lubię fotografować tego świata…

Ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, że jeśli ktoś jest wrażliwy na przekaz wizualny, to będzie pracował nad wszystkim, co można opowiedzieć za pomocą obrazów. Mogą to być ludzie, krajobraz czy martwa natura. Rozglądasz się dokoła i fotografujesz. Pisarzowi nie zadałbym pytania, czy po napisaniu komedii jest w stanie napisać tragedię.

rozmawia: Kinga Kenig

za: http://www.reporter.edu.pl

Kinga Kenig: W przedmowie do Chaosu, napisanej przez Roberta Delpire’a wyznał Pan, że interesuje Pana przede wszystkim samo istnienie zdjęcia. Mniejsze znaczenie ma jego publikacja.

Josef Koudelka: To prawda. W zasadzie robię zdjęcia dla samego siebie. Od chwili, gdy zacząłem interesować się fotografią, chciałem robić zdjęcia dla samego siebie. Gdy dorastałem, a sytuacja (w ówczesnej Czechosłowacji) była prawdopodobnie zbliżona do sytuacji panującej w Polsce, mało kogo interesowała fotografia. W istocie nikt jej nie potrzebował. Jeżeli zatem fotografowałeś, robiłeś to dla siebie.

Studiował Pan na politechnice budowę samolotów. Skąd taki wybór przedmiotu studiów? Nie jest to odrobinę odległe od pańskich zainteresowań?

Nie. To było głównym przedmiotem moich zainteresowań, właściwie od dziecka. Żyłem w małym miasteczku, w którym nie było samolotów, ja jednak zacząłem budować modele i zacząłem się tym pasjonować. Chciałem również latać, lecz moja rodzina nie była zamożna, poza tym mój ojciec występował przeciwko systemowi (politycznemu panującemu wówczas w Czechosłowacji). Nie miałem więc szans na uzyskanie licencji. Udało mi się jednak latać, gdyż wiązało się to z moim zawodem. Pracowałem przy samolotach. zbudowałem 60 małych samolotów rolniczych… Byłem odpowiedzialny za silniki.

Co daje Panu techniczne wykształcenie?

Kompozycja nie jest niczym innym niż równowagą. Statyka, dynamika – to kwestia równowagi, o której uczysz się na politechnice. Równowadze samoloty zawdzięczają latanie. Jeśli masz do czynienia z jakimś ułożonym układem, dowiadujesz się czym jest równowaga. Oczywiście studiując inżynierię uczysz się również, jak należy myśleć. Nie interesuje mnie szczególnie filozofia.

Teatr?

Gdy zostałem inżynierem, pracowałem jako fotograf dla miesięcznika teatralnego “Divadlo”. Traktowałem to poważnie a praca w teatrze bardzo wiele mi dała i dzięki niej opanowałem technikę, zwłaszcza że nie miałem żadnego przygotowania fotograficznego. Nauczyłem się wówczas osiągnać zamierzone rezultaty w trudnych warunkach oświetleniowych, co wykorzystałem później podczas pracy z Cyganami.

Czy bywa Pan kiedykolwiek rozczarowany fotografią?

Oczywiście. Sądzę, że wynika to z ograniczeń właściwych temu środkowi przekazu. Nie mam żadnych aspiracji literackich i nie jestem pisarzem, staram się być fotografem… Ograniczenie stanowi zarazem o sile fotografii. Nie musisz niczego tłumaczyć. Nie werbalizujesz tego, co chcesz powiedzieć. Po prostu pokazujesz obraz, który w rzeczywistości dociera do umysłu szybciej niż słowa. W tym właśnie tkwi siła.

Chaos. Wiele osób jest zaskoczonych tym, że na Pańskich zdjęciach nie ma ludzi. Dlaczego, Pańskim zdaniem, ludzie są zaskoczeni sposobem, w jaki skonstruowany jest “Czarny trójkąt” i “Chaos”?

Gdy wydałem swoją książkę o Cyganach, ludzie, którzy nie znali moich wcześniejszych prac, utożsamiali mnie z fotografem Cyganów. Wcześniej fotografowałem jednak Pragę 68 roku, lecz przez 14 albo 16 lat nie mogłem umieścić swojego nazwiska przy tych zdjęciach ze względu na ewentualne problemy, jakie mogłoby to sprawić mojej rodzinie w Czechosłowiacji. Ludzie nie wiedzieli, że zrobiłem te zdjęcia. gdybym umieścił swoje nazwisko przy fotografiach z 1968 roku (podpisałem je po raz pierwszy chyba w 1984 roku, po śmierci mojego ojca), ludzie pomyśleliby, że jestem dobrym fotografem wojennym, że jestem fotoreporterem specjalizującym się w konfliktach i wydarzeniach. Po książce o cyganach opublikowałem “Exiles”, co było oczywiście zupełnie czymś innym. Ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, że jeśli ktoś jest wrażliwy na przekaz wizualny, to będzie pracował nad wszystkim, co można opowiedzieć za pomocą obrazów. Mogą to być ludzie, krajobraz czy martwa natura. Rozglądasz się dokoła i fotografujesz. Pisarzowi nie zadałbym pytania, czy po napisaniu komedii jest w stanie napisać tragedię. Gdy byłem przez jakiś czas w Rumunii, nie wziąłem ze sobą aparatu panoramicznego. Robiłem zdjęcia ludziom. Każde narzędzie należy wykorzystywać w najwłaściwszy sposób, a aparat panoramiczny nie wydaje mi się najlepszy do fotografowania ludzi. Nie ma ponadto ludzi w tego rodzaju krajobrazie, jaki fotografuję. Zdjęcia “Czarnego trójkąta” zacząłem realizować w niedzielę rano, a skończyłem w następną niedzielę wieczorem. Codziennie przechodziłem czterdzieści kilometrów nie spotykając nikogo. Mało kto tam chodzi.
Zdjęcia panoramiczne robiłem już czterdzieści lat temu. Miały one dokładnie te same proporcje. Stosowałem wówczas inny aparat. To był Rolleiflex. Po wykonaniu zdjęcia ciąłem po prostu odbitkę. Nie sądzę, żeby ktoś się zmieniał dlatego, że wybiera inny środek wyrazu.
Ludzie oceniają cię na podstawie tego, co ostatnio widzieli. Niektórzy ludzie widząc “Chaos” myślą, że nagle zacząłem robić zdjęcia panoramiczne. Ułożyłem “Chaos”, nie znalazły się w nim jednak wszystkie prace, jakie wykonałem w ciągu ostatnich dwunastu lat. Pragnę zaskakiwać ludzi. Chcę ich przestraszyć. za parę lat znów mogą się czuć zaskoczeni. Pojawią się nowe rzeczy. Nie interesuje mnie, co o mnie myślą ludzie. Oczywiście słucham tego, lecz nie chcę stać się niewolnikiem ich słów. Daję im od czasu do czasu cząstkę siebie, ale to ja decyduję kiedy to robię.

Odkryłam wiele wspólnych cech między “Exiles” i “Chaosem”. Sądzę, że “Chaos” stanowi kontynuację “Exiles”.

Cieszę się, że widzisz związek między tymi pracami. Miałem w Czechosłowiacji bliską przyjaciółkę. Bardzo bliską przyjaciółkę. Jedną z takich osób, których opinii naprawdę słucham. Nazywa się Anna Farova i pamiętam, że zawsze była przy mnie, gdy pracowłem nad Cyganami. Gdy pojawił się album “Exiles”, książka jej się nie spodobała. Ostatnim razem gdy ją widziałem, powiedziała mi jednak, że każda moja nowa książka wyjaśnia tę poprzednią. I takie rzeczywiście było moje założenie. Gdy pracowałem nad “Exiles”, umyślnie chciałem czegoś, czego nikt się po mnie nie spodziewał. Chciałem zaskoczyć ludzi. Pytali mnie, dlaczego znalazł się tu ten kawałek drewna, itd. Ludzie mają skłonność do postrzegania cię przez pryzmat tego, co zrobiłeś w przeszłości.

Prosi Pan o zdanie innych przy wyborze zdjęć?

Lubię pokazywać zdjęcia swoim przyjaciołom, ponieważ lubię patrzeć jaka jest ich reakcja. Jakiś czas temu w Czechosłowacji były trzy kobiety, którym pokazywałem zdjęcia. Jedną z nich była Anna Farova – wykształcona, krytyk sztuki, fotografii… Oczekiwałem po niej, że zna się na kompozycji. Znałem też pewną młodą dziewczynę. Ona z kolei nie znała się na kompozycji. Wykorzystywałem jej świeże spojrzenie na świat. Trzecia kobieta była starsza ode mnie, miałem więc nadzieję, że zna się na kompozycji i wie o życiu więcej niż ja. Pokazywałem im zwykle dwieście fotografii i pytałem, które z nich im się podobają. Gdy każda z nich wybrała to samo zdjęcie, miałem podstawy by sądzić, że osiągnąłem zamierzony skutek. Jeśli nie wybrały tego samego zdjęcia, pytałem czy jest zbyt sentymentalne, czy jest coś, czego nie rozumieją. Te trzy kobiety dokonywały jednak nieco przypadkowych wyborów. Fotografię ogląda się łatwo, mimo to niezwykle mało jest ludzi, którzy naprawdę widzą i potrafią coś o niej powiedzieć.

Jaki będzie następny Pański album?

Jeśli wszystko się powiedzie, wydam kolejny album o Cyganach, bardzo różny od poprzedniego. Będzie pokazywał Cyganów z różnych krajów, nie tylko z Czechosłowacji. jakieś 120 zdjęć… Mogłem go opublikować jeszcze przed “Chaosem”, ale zależało mi na tym, by odbiorca czuł trochę niepokoju przed następną publikacją. Nowy album będzie bardziej albumem życia ludzkiego niż tylko fotografii. Wydanie jest już zamknięte, ale jeszcze nie chcę go publikować. Niech się ludzie przyzwyczaj do “Chaosu”, a potem ich zaskoczymy.

Czy sądzi Pan, że ma dużo do powiedzenia w fotografii?

Jeśli o mnie chodzi, to fotografowanie ludzi jest w pewnym stopniu ograniczone. Nie w tym sensie, że nie mam nic do przekazania, ale że świat, który mnie interesuje, powoli się kończy. Sądzę, że nie pozostaje mi więcej niż pięć lat… Co roku odwiedzam te same miejsca. Ulegają bardzo znaczącym zmianom; każdy nosi T-shirta, czapkę z napisem “Chicago Bulls” czy “Coca Cola”. Poznałem świat w innej formie, dzisiejszy jego obraz nie jest dla mnie ciekawy. Nawet jeśli taka jest właśnie teraźniejszość.

Czy nie podoba się Panu dzisiejszy świat?

Tego nie powiedziałem. Po prostu nie lubię fotografować tego świata. Martin Parr fotografuje teraźniejszość i jest naprawdę ważnym fotografem, Fotografuje tych zabawnych turystów i tak właśnie wygląda obecny świat. Ja jednak nie jestem zainteresowany fotografowaniem turystów. Wszyscy mamy prawo wyboru i nie można powiedzieć, że jedno jest lepsze od drugiego. Wprost przeciwnie, wprowadziłem Parra do Magnum ponieważ sądziłem, że jest tym człowiekiem, który fotografuje teraźniejszość.

Czy ma Pan wrażenie, że coś w życiu osiągnął, poczucie samospełnienia?

Tak, z całą pewnością. Każdy album jest swego rodzaju spełnieniem.

Chaos (1986-1990) to selekcja fotografii panoramicznych, które stanowią wizję Koudelki dotyczącą ostatnich dziesięciu lat. Silne, paradoksalne zdjęcia, ukazują inwazję, jakiej dopuścił się człowiek wobec natury i samego siebie. Absurdalność świata zdegradowanego przez wojny i zanieczyszczenia, opanowanego przez człowieka, który uzurpuje sobie prawo do władzy nad nim. (Dorota Majka)

zdjęcia za: http://www.rp.pl/

Krzyk z Fabryki

“litzmannstadt”

powiedz to do mnie jeszcze raz!
litzmannstadt

“powietrza”

powietrza starcza mi tylko na kilka minut

mam to
mia sto
w gardle

“mikrofony”

Mikrofony nie działają!

źle, bardzo źle!
dobrze, bardzo dobrze!

“nikt nie jest bezpieczny”

strącony samolot, napisy na murze
nikt nie jest bezpieczny

w moich mięśniach piach, piach, piach

w gardle powitrze, okruchy pożaru
nikt nie jest bezpieczny

wszystko takie bez dwóch zdań
wszystko takie pod napięciem

http://wiezefabryk.net/

Buddyjski Anarchizm

Gary Snyder
za: http://www.magivanga.com.pl

Buddyzm utrzymuje, że wszechświat oraz wszystkie istoty w nim się znajdujące, są częściowo w stanie kompletnej mądrości, miłości i współczucia; wiązane ze sobą przez naturalne reakcje i wzajemną współzależność. Osobiste spełnienie tego od-początkowego stanu, nie może być zawłaszczone wyłącznie przez i dla jednego – „ja” – ponieważ nie jest ono w pełni zrealizowane, jeśli jednostka nie przestała się do niego przywiązywać.

Z buddyjskiego punktu widzenia tym, co utrudnia tegoż naturalną manifestację, jest Ignorancja, która objawia się strachem i bezużytecznym pożądaniem. Historycznie rzecz biorąc, buddyjskim filozofom nie udało się wydedukować stopnia, do którego ignorancja i cierpienie są spowodowane lub inspirowane przez czynniki społeczne, uznając strach-i-pożądanie za akceptowane fakty ludzkiej kondycji. Konsekwentnie, największy nacisk filozofii buddyjskiej jest położony na epistemologię i „psychologię” bez zwracania uwagi na problemy historyczne czy socjologiczne. Mimo, że Buddyzm Mahayana posiada wielką wizję uniwersalnego zbawienia, aktualnym osiągnięciem Buddyzmu jest wynalezienie praktycznego systemu medytacji nakierowanego na zakończenie wyzwolenia kilku oddanych jednostek z psychologicznych sideł i kulturowych uwarunkowań. Instytucjonalny Buddyzm jest, jak łatwo zauważyć, gotowy na zaakceptowanie czy też zignorowanie nierówności i tyranii każdego systemu politycznego, pod którym przyszło mu żyć. Może być to śmierć Buddyzmu, ponieważ to śmierć dla każdej znaczącej funkcji współczucia. Mądrość bez współczucia nie czuje bólu.

Nikt nie jest w stanie pozwolić sobie dzisiaj na niewinność czy pogrążenie się w ignorancji na temat natury dzisiejszych rządów, polityki i porządków społecznych. Rządy narodowe we współczesnym świecie podtrzymują swoje istnienie poprzez starannie realizowaną promocję pożądania i strachu: potworne wyłudzanie haraczu. „Wolny świat” stał się ekonomicznie zależny od fantastycznego systemu stymulacji chciwości, która nie może być wypełniona, pożądania seksualnego, które nie może być zaspokojone i nienawiści, która nie posiada swojego wyrazu, chyba że skierowanego na siebie samą, osób, które powinno się kochać lub też rewolucyjnych aspiracji żałosnych, doświadczonych przez nędzę, marginalnych społeczeństw takich jak Kuba czy Wietnam. Warunki Zimnej Wojny zmieniły wszystkie współczesne społeczeństwa – łącznie z komunistycznymi – w zawistnych niszczycieli prawdziwego potencjału człowieka. Kreują one „preta” – głodne duchy, z gigantycznymi apetytami i gardłami nie większymi, niż igły. Gleba, lasy i całe życie zwierzęce są konsumowane przez te chore na raka kolektywizmy; powietrze i woda planety są przez nie wykorzystywane.

Nie ma nic w ludzkiej naturze czy też w wymaganiach społecznej organizacji człowieka, co nieodzownie żąda, aby kultura była sprzeczna, represyjna oraz produkowała agresywne i sfrustrowane osobowości. Świeże odkrycia w antropologii i psychologii uwidaczniają to coraz bardziej. Można tego dowieść samemu oglądając własną naturę dzięki medytacji. Od kiedy osoba posiada już tyle wiary i wglądu, musi zostać doprowadzona do głębokiego zainteresowania potrzebami radykalnej zmiany społecznej poprzez różnorodność środków, jak mam nadzieję, nie wymagających użycia siły.

Radosne i dobrowolne ubóstwo Buddyzmu staje się siłą pozytywną. Tradycyjna bezbronność i odmowa wzięcia życia w jakiejkolwiek formie posiada implikacje wstrząsające narodami. Praktyka medytacji, do której potrzeba jedynie „gruntu pod stopami”, wymywa góry śmieci wpompowywane do umysłu przez mass media i supermarketowe uniwersytety. Wiara w spokojne i szczodre spełnienie naturalnych żądz kochania niszczy ideologie, które oślepiają, omamiają i więżą – wyznacza drogę do rodzaju społeczeństwa, które zadziwiłoby „moralistów” i przetransformowało armie ludzi, którzy są wojownikami, ponieważ nie są w stanie być kochankami.

Avatamsaka (Kegon) – buddyjska filozofia postrzega świat jako szeroką, współzależną sieć, w której wszystkie obiekty i istoty są potrzebne i oświecone. Z jednego punktu widzenia, rządy, wojny lub też wszystko to, co nazywamy „złem”, jest bezwzględnie zawarte w tej totalności. Jastrząb, pościg i zając są jednym. Z „ludzkiego” punktu widzenia, nie możemy żyć w tych kategoriach dopóki wszystkie istoty nie będą spoglądać tym samym, oświeconym wzrokiem. Bodhisattva żyje według standardów cierpiącego i musi być efektywny w pomaganiu tym, którzy cierpią.

Łaską Zachodu była społeczna rewolucja; łaską Wschodu był indywidualny wgląd w podstawę jaźni/pustki. Potrzebujemy obydwóch. Obydwa z nich zawierają się w trzech tradycyjnych aspektach ścieżki Dharmy: mądrości (prajna), medytacji (dhyana) i moralności (sila). Mądrość jest intuicyjną wiedzą kochającego umysłu i klarownością, która leży ponad ego – wiedzionego lękami i gniewem. Medytacja jest udaniem się w głąb umysłu, aby zobaczyć to własnym wzrokiem – znowu i znowu, aż stanie się to umysłem, w którym żyjesz. Moralność jest ponownym wnoszeniem tego na drogę, na której żyjesz, poprzez osobisty przykład i odpowiedzialne działanie, ostatecznie poprzez prawdziwą społeczność (sangha) „wszystkich istot”.

Ten ostatni aspekt oznacza dla mnie wspieranie każdej kulturowej i ekonomicznej rewolucji, która porusza się jasno w kierunku wolnego, międzynarodowego, bez klasowego świata. Oznacza to używanie takich środków jak nieposłuszeństwo obywatelskie, bezpośrednia krytyka, protest, pacyfizm, ochotnicze ubóstwo, a nawet subtelna przemoc, jeśli dochodzi do sprawy powstrzymywania jakiegoś porywczego wieśniaka. Oznacza to afirmację najszerszego możliwego spektrum nie inwazyjnego, indywidualnego zachowania – obronę prawa jednostek do palenia konopi, jedzenia pejotlu, bycia poligynicznym, poliandronicznym czy homoseksualnym. Światów zachowań i zwyczajów, długo zwalczanych przez judeo-kapitalistyczno-chrześcijańsko-marksistowski Zachód. Oznacza to respektowanie inteligencji i uczenie się, ale nie jako chciwość lub środki dające osobistą władzę. Praca nad swoją własną odpowiedzialnością, ale z ochotą na współdziałanie w grupie. „Formowanie nowego społeczeństwa w skorupce starego” – slogan IWW sprzed pięćdziesięciu lat.

Tradycyjne kultury są w każdym wypadku skazana na zagładę i zamiast trzymać się beznadziejnie i ciasno ich dobrych aspektów, należy pamiętać o tym, że cokolwiek jest czy kiedykolwiek było w jakiejś innej kulturze, może być zrekonstruowane z nieświadomości poprzez medytację. Faktycznie, moim własnym poglądem jest to, że nadchodząca rewolucja zamknie krąg i połączy nas na wiele sposobów z najbardziej twórczymi aspektami naszej zamierzchłej przeszłości. Jeśli będziemy mieć szczęście, możemy w końcu dotrzeć do totalnie zintegrowanej, światowej kultury z matrylinearnym upadkiem, wolną formą małżeństwa, opartą na naturalnym kredycie komunistyczną ekonomią, mniejszym przemysłem, o wiele mniejszą populacją i o wiele większymi parkami narodowymi.

Gary Snyder
tłum. Conradino Beb

Deprywacja sensoryczna

Kamil Antosiewicz

za: http://neurobot.art.pl

Grupa osób podchodzi do niewysokiego, stalowego kontenera wielkości dwuosobowego łóżka. Osoba nadzorująca przebieg eksperymentu unosi pokrywę i zaprasza jedną z osób do środka. Po chwili wahania jedna z osób przechodzi krótki instruktaż, zdejmuje ubranie i przekracza próg komory. Kładzie się swobodnie na powierzchni wody i daje znak reszcie. Jest już gotowa. Kontener zostaje szczelnie zamknięty, tak żeby z zewnątrz nie dochodziły żadne odgłosy, ani promienie świetlne. Instruktor wyjaśnia reszcie, że człowiek znajdująca się wewnątrz komory swobodnie unosi się na powierzchni cieczy, która jest stężonym roztworem specjalnych soli, umożliwiającym niepełne zanurzenie. Pozostaje w nim, według uznania, choć na początek, w celu oswojenia się z nowymi wrażeniami, a w zasadzie z ich brakiem, poleca się przebywanie w komorze deprywacji sensorycznej nie dłużej niż 30 minut. W miarę, jak nabiera się doświadczenia, sesje mogą przedłużyć się do wielu godzin.

Deprywacja sensoryczna, jest szczególnym stanem świadomości, w którym bodźce ze wszystkich naszych zmysłów, zostają ograniczone do minimum. Umożliwia to specjalnie skonstruowany kontener, w którym ochotnik zanurza się w 25 centymetrach roztworu soli MgSO4-7H2O o temperaturze skóry, czyli ok. 34,5 st. C. W celu jak najlepszej izolacji zmysłowej, należy dokładnie zamknąć się w takim pojemniku, odcinając się od źródeł światła i dźwięku. Naturalnie, nigdy nie osiągniemy stanu idealnej deprywacji sensorycznej, jednakże opisane komory umożliwiają ograniczenie napływających do nas w każdej sekundzie bodźców do minimum. Słyszymy jedynie własny oddech i szum krwi w uszach, przestajemy widzieć, odczuwać tarcie spowodowane kontaktem z ubraniem, przestajemy czuć siłę grawitacji, temperaturę powietrza i wody w której jesteśmy zanurzeni. Wszystko to sprawia, że mózg zostaje pozbawiony chaotycznych, niepotrzebnych wrażeń i zaczyna funkcjonować w sposób zupełnie nieprzewidywalny.

Wynalazcą komory deprywacji sensorycznej jest amerykański psycholog John C. Lilly. Urodzony w 1915r. Lilly kształcił się na Uniwersytecie w Pensylwanii, gdzie uzyskał doktorat w zakresie biofizyki i eksperymentalnej neurologii. Podczas swoich eksperymentów ze świadomością w latach 50-ych, Lilly natrafił na LSD, którego zdolność do deformacji postrzegania, myślenia, interpretacji zjawisk i zdarzeń zapoczątkowała jego trwającą do dzisiaj fascynację odmiennymi stanami percepcji świata, granicami ludzkiej świadomości. Fascynację nie-chemicznymi metodami przekraczania wrodzonych barier umysłu.

Komora deprywacji sensorycznej powstała w rezultacie badań nad hipotezą twierdzącą, iż podczas pozbawienia mózgu jakichkolwiek wrażeń zmysłowych, zwyczajnie zapadnie on w fazę snu. Uważano, że podczas zapadania w sen kolejne zmysły zostają wyłączane, co prowadzi do zmian w amplitudzie i natężeniu fal mózgowych. Faza czuwania byłaby więc fazą kontaktu ze światem, podczas gdy faza snu automatycznie pozbawiałaby nas tego kontaktu. Podczas badań nad całkowitą izolacją zmysłową mózg ludzki powinien więc, zgodnie z założeniami, zapadać w sen. Okazało się jednak, iż pozbawienie go większości doznań dostarczanych codziennie w normalnym życiu przynosi nieoczekiwany efekt – mózg pozostaje w dalszym ciągu świadomy, a stan w jakim badana jednostka się znajduje można określić jako wcale interesujący.

“Skonstruowałem komorę deprywacji sensorycznej pracując w Narodowym Instytucie Zdrowia Psychicznego. Przy jej pomocy poczyniłem tyle odkryć, że bałem się napomknąć o nich reszcie psychiatrów, którzy uznaliby mnie chyba za wariata. Odkryłem, że komora deprywacji jest dziurą we wszechświecie świadomości, przez którą można patrzeć na całkowicie odmienną rzeczywistość. Było to naprawdę fascynujące, lecz przerażające zarazem.”. Podczas seansu w komorze deprywacji sensorycznej można zaobserwować szereg zmian w obrazie fal mózgowych, odzwierciedlanych przez zmiany w odczuwaniu “tu i teraz”. Lilly przytacza najczęściej spotykany schemat zagłębiania się w odmienny stan świadomości, w zależności od ilości czasu spędzonego w komorze:

1. Przez pierwsze trzy kwadranse sprawy myślimy jeszcze o sprawach dnia codziennego. Jesteśmy świadomi otoczenia, środowiska itd.
2. Stopniowo zaczynamy się relaksować i nicnierobienie sprawia nam przyjemność.
3. W ciągu kolejnej godziny pojawia się jednak napięcie, uczucie “zmysłowego niedosytu”, pojawiają się drobne odruchy służące zaspokojeniu potrzeby odbioru wrażeń: pocieranie palców, drganie mięśni itd.
4. Jeżeli uda nam się powstrzymać te odruchy wystarczająco długo, wejdziemy w fazę czwartą, w której potrzeba odczuwania jakichkolwiek wrażeń jest tak silna, że pragniemy czym prędzej opuścić komorę.
5. Każdy najdrobniejszy bodziec docierający do nas przez skórę, uszy, oczy itd. Jest odbierany ze zdwojoną siłą i zaprząta umysł w stopniu trudnym do zniesienia.
6. Myśli przenoszą się z odczuwania miejsca i ciała w bardziej osobiste, emocjonalne rejony, którymi uczestniczący w eksperymencie rzadko chcą się dzielić z innymi. Reakcje w tym momencie wahają się od całkowitego powstrzymywania się i niechęci, do poddania strumieniowi wrażeń, co wiąże się z niemałym zadowoleniem.
7. Finalnym etapem są wzrokowe halucynacje, wygenerowane samoistnie przez mózg. Mogą przybierać formę wielobarwnych fraktali, tuneli, korytarzy, eksplozji kolorów. Poczucie czasu zostaje całkowicie zaburzone. Uczestnik zostaje porwany przez strumień halucynacji odbieranych każdym zmysłem, słyszy dźwięki, czuje dotyk, poddaje się nieogarnionej, fantazyjnej podróży wgłęb własnej zmysłowości.

Pobyt w komorze deprywacji sensorycznej stanowić może głębokie, nierzadko traumatyczne doświadczenie. Pozwala na wgląd do wnętrza własnej psychiki, umożliwia stawienie czoła najskrytszym fobiom, lękom, a następnie przełamanie ich, sięgnięcie do źródła najpierwotniejszej energii. Próba wyeliminowania jakichkolwiek zakłóceń płynących ze świata zewnętrznego, praktykowana jest w niemal każdej religii, dla której samorealizacja i eksploracja własnych możliwości stanowi podstawowy środek do osiągnięcia ponadcielesnego szczęścia. W przeciwieństwie do koncepcji Timothiego Leary, który traktuje środki psychodeliczne jako element ułatwiający nam dotarcie do samych siebie, pokonywanie barier narzuconych społecznie może, wg. Lilliego, nastąpić naturalnymi metodami, nie wymagającymi ingerencji w procesy metaboliczne. Choć więc zanurzenie w komorze deprywacji sensorycznej po części prowadzi do podobnych efektów co konsumpcja LSD (wydzielanie endorfin w mózgu), to jest to droga zdrowsza i zgodniejsza z naturą, bowiem oczyszczenie zachodzi wskutek zmysłowej ascezy, a nie wprowadzenia do organizmu substancji chemicznej. Lilly bliższy jest tym samym wschodnim mistykom, którzy po wielu latach praktyk medytacyjnych oceniają wrażenia po kwasie, jako pokonanie zaledwie pierwszego stopnia na drodze do Satori.

Badania nad deprywacją sensoryczną stanowią zaledwie niewielki wycinek zainteresowań Johna Lilly, w których centrum stoi człowiek. Zgłębianie zagadnienia z zakresu teorii języka, komunikacji werbalnej, sieci neuronowych, komunikacji międzygatunkowej (w szczególności człowiek-delfin) doprowadziły go do przekonania, iż mózg stanowi fenomenalnie plastyczny narząd. Powiązania pomiędzy korą mózgową a głębszymi, bardziej pierwotnymi pokładami układu nerwowego przypominają w swoim schemacie działania komputer, który można w odpowiedni sposób programować. Część zachowań i reakcji zostaje w nas zapisana przy pomocy kodu genetycznego, natomiast wskutek treningu i odpowiedniej stymulacji (lub – jak w przypadku deprywacji sensorycznej – braku stymulacji) możemy programować własny mózg na nowo.

Środki umożliwiające zgłębienie i kontrolę najgłębszych pokładów świadomości obejmują m.in. elektrochemiczne drażnienie kory mózgowej służące wyzwalaniu pierwotnych reakcji i instynktów a także dostrajanie fal mózgowych poprzez stymulację dźwiękową, polegającą na długotrwałym wsłuchiwaniu się zapętlone sekwencje słowne albo dźwięki o częstotliwości zbliżonej do amplitudy fal w mózgu. Samopoznanie jest dla Lilliego ułożeniem od nowa skomplikowanej, rozsypanej układanki, jaką stanowią informacje zebrane w ciągu całej dotychczasowej drogi życiowej. Najdoskonalszym stanem świadomości staje się ułożenie własnego programu, systemu operacyjnego wykorzystującego istniejące dane w całkowicie nowy sposób.

Człowiek, będąc żywym biokomputerem, jest więc jednostką w pełni modyfikowalną. Zdobywanie wiedzy jest tylko jednym z elementów na drodze poznania świata i samego siebie. Istotniejszym wydaje się być konstruowanie schematu, według którego zebrane przez nas informacje będą spożytkowane. Lilly twierdzi, że każdy mózg magazynuje te same informacje w taki sam sposób. Jedyna różnica pomiędzy zwierzętami a człowiekiem, zasadza się na programie, algorytmie wykonującym operacje liczbowe, i metaprogramie: złożonej, bardziej ogólnej i kompleksowej obróbce danych. Choć obserwacje poczynione przez Lilliego ograniczają się jedynie do człekokształtnych i delfinów, czyli zwierząt, których mózg zbliżony jest najbardziej do mózgu człowieka, uważa on, iż można uwspólnić pewne schematy funkcjonowania i komunikacji kory mózgowej z resztą układu nerwowego ludzi i zwierząt, na tej samej zasadzie, na jakiej eksperymenty przeprowadzane na myszach znajdują odniesienie w stosunku do ludzi. Komunikacja pomiędzy człowiekiem a delfinami wydaje się najdobitniej świadczyć o odkrywaniu podobieństw w programach zarządzających informacjami. Lilly wierzy, że uda się znaleźć uniwersalny klucz to umysłów nie tylko ludzi, ale i zwierząt. Na podobieństwo istniejących softwarowych emulatorów innych systemów operacyjnych, uda się być może nawiązać niewerbalną komunikację z innymi przedstawicielami niekoniecznie naszego gatunku.

http://www.floatation.com/ – komercyjna strona firmy zajmującej się produkcją i dystrybucją domowych komór do deprywacji sensorycznej
http://www.garage.co.jp/ – strona poświęcona Johnowi Lilly

Cyberpunk!

Dariusz Misiuna
za: http://neurobot.art.pl

Na przełomie XI i XII wieku na terenach przynależących dzisiaj do Afganistanu znajdowała się potężna twierdza Alamout, rządzona przez złowieszczego Starca z Gór, Hasana Ibn Sabbaha, przywódcę tajemniczej ismaelickiej sekty Assassynów. Hasan, podobnie jak inni władcy ówczesnego świata parał się magią, a nauki tajemne wykorzystywał dla celów politycznych. Jak powszechnie wiadomo, tam gdzie stawką jest władza wszystkie chwyty są dozwolone, a jednak co poniektórych współczesnych historyków okultyzmu nadal zdejmuje strach, kiedy wśród licznych rytualnych tekstów okultystycznych bractw napotykają takie, które jawnie nawiązują do tradycji z Alamout. Twórca antropozofii, Rudolf Steiner, nieraz wyrażał swe obawy względem odrodzenia się tej starej anty-chrześcijańskiej tradycji i, chociaż można powątpiewać czy nie wchodzi tutaj w grę nagminny lęk Europejczyków przed Arabami, Alamout nadal uznawane jest przez wielu za miejsce, w którym narodziła się sztuka czarnomagiczna.

Kim zatem był ten Starzec z Gór – mordercą, czarnym magiem, czy szaleńcem? Hasan Ibn Sabbah jako pierwszy władca zauważył, że życiem społecznym kieruje jedno proste równanie: INFORMACJA = WŁADZA. Twierdza Alamout, umieszczona w centrum świata Średniowiecza, była znakomitym punktem obserwacyjnym i bazą wypadową na kraje ościenne. Hassan, dbając o zachowanie wpływów w twierdzy i obronienie jej przed ewentualnymi najeźdźcami, wychodził z założenia, iż najlepszą obroną jest atak. Problem polegał na tym, iż załoga Alamout nie była liczna aż na tyle, by móc sobie pozwolić na podbój ziem granicznych. I tu zadziałała stara zasada, że dobra myśl powstaje jedynie w sytuacjach trudnych. Hassan Ibn Sabbah, wychowany na uczelniach egipskich i wtajemniczony w arkana mistyki islamskiej, doznał przebłysku myśli, który pozwolił mu stworzyć najlepszą sieć szpiegowską szerzącą wszędzie postrach.

Kluczem do powstania siatki szpiegowskiej był rytuał inicjacji agenta. Hasan Ibn Sabbah werbował indywidualnie każdego szpiega, rozpoczynając od serii pytań przypominających paradoksy zen. Gdy przyszły szpieg próbę tą przeszedł, otrzymywał do wypicia miksturę opium i haszyszu. Hasan ogłaszał mu, że teraz będą mu wyjawione uroki Raju, których dostąpi, jeśli wywiąże się ze swych zadań. Na skutek działania opium zapadał w śpiączkę, po czym budził się w cudownych ogrodach królewskich Hasana Ibn Sabbaha. Lekko odrętwiały, widząc jeszcze wszystko jakby przez mgłę, poznawał raj zroszony powiewem suto zdobionych fontann i pięknem ciał kurtyzan. To haszysz zaczynał działać. Kiedy już zaznał rozkoszy, wizja dobiegała końca, a opium ponownie rozpoczynało swój taniec we krwi. Zapadał w sen, by obudzić się u stóp Starca z Gór, którego ostatnie pytanie brzmiało: “Czy chcesz po swojej śmierci zażywać takich rozkoszy?” Nie zdarzało się, aby agent odmówił, a to oznaczało, że musiał odtąd ślepo służyć swemu panu i władcy.

Szpiedzy z Alamout wysyłani byli do obcych krajów jako edukowani urzędnicy państwowi. Każdy szpieg dobrze znał język i kulturę kraju swego docelowego przeznaczenia. Kształcił się w jego polityce i docierał do wysokich funkcji państwowych. Takich agentów nazywano “śpiącymi szpiegami”, jako że potrafili przez dwadzieścia lat doskonalić się w politycznym kunszcie wrogiego kraju, po czym nagle, przez zaskoczenie zamordować jego wysokiego urzędnika. Wielu agentów było sekretarzami bądź tłumaczami swojej ofiary. Wielu przyjaźnilo się z władcami, których mieli zagładzić. Sygnałem wywoławczym do popełnienia mordu była karteczka ze znakiem wysłanym przez Hasana:
zabij / kill
Szpieg budził się z drzemki, z normalnego życia w obcym kraju i spełniał swoje przeznaczenie, po czym zazwyczaj popełniał samobójstwo. Składał ofiarę z siebie dla wyższego celu pośmiertnego wstąpienia do raz zaznanego już raju.

Nie dziwi więc, że imię Hasana siało grozę we współczesnym mu świecie. Nawet dzisiaj aktualna jest jego spuścizna. To od nazwy jego sekty ismaelickiej Assassynów pochodzi francuskie i angielskie słowo oznaczające zabójcę. Wywiad współczesny także korzysta z formuły opracowanej przez Starca z Gór. Tak zwani “śpiący szpiedzy” stanowią dzisiaj chleb codzienny każdej szanującej się agencji wywiadowczej. Lecz nade wszystko, tym co zapewniło mu pośmiertną sławę, było zastosowanie nowego modelu wywiadu – sieci informacyjnej.

Zanim jednak przejdziemy do współczesności, warto wspomnieć, że tradycja zaprogramowanej sieci informacyjnej nie wygasła wraz ze śmiercią Hasana Ibn Sabbaha w roku 1124. Kultywowały je XVIII-wieczne załogi pirackie rozprzestrzenione na sieci wysp między którymi toczyła się nie tylko wymiana łupów, ale i informacji dotyczących kursów żeglug państwowych i sytuacji gospodarki światowej. Piraci przekazywali sobie nawzajem informacje, świadomie tworząc małe wyspiarskie wspólnoty żyjące poza prawem.

Wspólne dla Assassynów i XVIII-wiecznych korsarzy było podejście do informacji jako władzy, jako oręża dominowania nad terytorium na pozór większych od siebie mocarstw. W dzisiejszych czasach nie wydaje się to nowatorskie, lecz w czasach prawa pięści takie subtelne metody zdobywania dóbr stanowiły jeszcze rzadkość. Coś jednak różni korsarzy od Assassynów. Przy całym znakomitym systemie programowania agentów sieć Assassynów posiadała jedną poważną wadę – centralne sterowanie. Wszelkie decyzje pochodziły od Hasana Ibn Sabbaha, którego władza roznosiła się koncentrycznie. Jak wiadomo z cybernetyki, informacje rozchodzą się najlepiej w sytuacji symulowanego chaosu, a nie w systemie centralistycznym. Plotka zawsze skuteczniej działa od pakietu urzędowego, choćby nie wiadomo jak bardzo wysoki urząd go wydał. Widać więc postęp, jaki korsarze uczynili w budowaniu sieci.

Cóż jednak łączy zbrodniczych Assassynów i wspólnoty korsarskie z kończącym się Drugim Millenium? XX wiek wydał na świat Wojny Globalne, totalitaryzmy, muzykę rockową, komputery i cyberpunka. Nas tutaj obchodzą jedynie dwa ostatnie zjawiska, aczkolwiek gdyby nie muzyka rockowa, cyberpunk nie zdołałby wyrosnąć z pieluch. Komputery zaprowadziły całkowicie nowy ład w Globalnej Wiosce. Wystrzeliły cywilizację przemysłową w orbity społeczeństwa informacyjnego. Równanie: INFORMACJA = WŁADZA nabrało mocy pełną gębą. W świecie, którego granice stanowią jedynie formalną strukturę pozorującą istnienie suwerennych państw informacja stała się tym właśnie dobrem, które pozwala nam się poruszać. Dzisiaj przemieszczamy się nie tyle dzięki własnym nogom, czy pojazdom, ale za pośrednictwem mass-mediów i komputerów. Wiedza, która niegdyś stanowiła domenę elit, stała się dzisiaj codziennym pokarmem gawiedzi. Komputery na początku lat 60-ych wykorzystywane były jako narzędzia pracy uczonych akademickich. W ciągu kilkunastu lat zdążyły się przenieść pod strzechy domów. A gdy wynaleziono modem, przystawkę do komputera pozwalającą na połączenie się z innymi komputerami, zawiązała się wielka sieć informacyjna użytkowników komputerów.

Wszystko to wygląda na pozór bardzo przyjemnie i świadczyć by mogło o tym, że świat staje się coraz bardziej demokratyczny. Tak jednak nie jest, albowiem większość informacji (czyli: władzy) skupia się w rękach (a raczej komputerach) elit, które tworzą zamknięte systemy informacyjne niedostępne dla ludzi nie związanych z poszczególnymi sektorami władzy. Państwa tracą racje bytu na rzecz mafii i międzynarodowych korporacji, poruszających się głównie za pośrednictwem komputerowych złączy.

Słowo cyberpunk pojawiło się po raz pierwszy w powieści science-fiction “Neuromancer” z 1984 roku autorstwa Williama Gibsona, lecz szybko weszło do obiegu powszechnego jako określenie opisujące młodych, zbuntowanych geniuszy komputerowych, których życiowym celem jest niszczenie zamkniętych sieci informacyjnych bądź wprowadzanie w nie bałaganu. Cyberpunki miały swoich poprzedników – hackerów. Hackerzy włamywali się do tajnych sieci komputerowych dla samego faktu rozwiązania łamigłówki, jaką jest szyfr komputerowy. Nadto, wielu z nich chciało ujawniać utajnione informacje swoim pobratymcom ze świata komputerowego. Owe odtajnianie świata owocowało w przypadki wdzierania się do komputerowych systemów obronnych wojsk NATO, czy też do kartotek Interpolu. Niektórzy, co bardziej zapobiegawczy hackerzy, włamywali się za pośrednictwem komputera do banku, pobierając sobie trochę gotówki dla własnych potrzeb. Im mocniejsze były systemy obronne sieci komputerowych, tym więcej było chętnych, aby je rozbroić.

Ta słodka idylla pomysłowych informatyków trwała do końca lat osiemdziesiątych, kiedy to pojawił się cyberpunk. Cyberpunk posiada coś z cynizmu i determinacji Assassynów, a także coś z korsarskiej chęci rozboju. Robi to jednak nie po to, aby się wzbogacić albo coś odkryć. Robi to dlatego, ze nie ma nic innego do roboty. Pozornie, działalność cyberpunków przypomina akcje hackerów. Cyberpunki jednak obdarzone sobie jedynie właściwym nihilizmem interesują się tylko wprowadzaniem chaosu w budowane przez innych struktury informacyjne. Zaprowadzają wirusy komputerowe, wprowadzają fałszywe informacje, dezorganizują ruch uliczny poprzez desynchronizację świateł, potrafią doprowadzić do masowego wyłączenia prądu w jakiejś aglomeracji, nie mówiąc już o rozmowach telefonicznych na czyjś koszt. Jednym słowem zakłócają liniowość przekazu informacji, do jakiej przystosował się przeciętny konsument w cywilizacji postindustrialnej.

Jeden z wysoce płodnych cyberpunków, St Vitus powiada : “Jedną ze spraw, która różni nas od hackerów jest to, że mówią oni: informacja to władza. My wolimy mówić: władza to władza. Ja także pragnę więcej informacji, ale chcę, żeby mnie do czegoś prowadziła. Chcę mieć z tego pieniądze, chcę mieć z tego pozycję społeczną, chcę mieć z tego dobra. Chcę się wspinać, zepchnąć ciebie w dół, spieprzyć wszystko – chcę stworzyć coś swojego”. Cywilizacja późnego XX-ego wieku tworzy coraz więcej sieci informacyjnych, zawiązujących dyskretne pętle i aroganckie supły. Świat społeczny ulega coraz większym komplikacjom. Twardogłowi intelektualiści w pieleszach swoich Uniwersytetów mogą twierdzić, że postęp wprowadza coraz większy porząek. Dzieje się zupełnie na odwrót. Wraz z komplikowaniem się materii, jest coraz więcej chaosu. A ci, którzy potrafią wykorzystać prawa nim rządzące, odnajdują swoje miejsce w świecie i nie czują się zagubieni. Cyberpunki dopiero co docierają do naszego kraju, lecz wraz z rozwojem komputeryzacji ich siew zaowocuje w plony. A wtedy biada tym, którzy będą chcieli coś ukryć ze świata informacji, w którym przebywamy, bo chaos ich dopadnie. Ci zaś, którzy docenią znaczenie swobodnego przepływu informacji, rozkoszować się będą nim niczym Assassyni w rajskich ogrodach Hasana Ibn Sabbaha.

Henry Rollins

Henry stał się sławny jako wokalista punkowego zespołu Black Flag, później zaczął wydawać swoje autorskie wykłady/monologi (tzw. spoken word shows), oraz książki. Założył własny zespół – Rollins Band. Zagrał w kilku filmach, brał udział w wielu programach MTV, prowadzi też swój własny program w telewizji IFC. Ma własną wytwórnię muzyczną i wydawnictwo.
Mimo imponującego wyglądu jest całkowitym zaprzeczeniem stereptypu gwiazdy rocka – jest przeciwnikiem wszelkich używek, codziennie trenuje. Wychodzi z założenia, że życie jest za krótkie, żeby je marnować na coś, co Cię zniszczy. W swoich książkach, wierszach i tekstach pisze o samotności, samodoskonaleniu, brutalności i powierzchowności ludzi. Ale nie pozwala narzekać – każe się podnieść i iść dalej.

Pośród “celebrities” dzisiejszego świata, na pewno jest wyjątkiem. Można go uwielbiać i podziwiać za to, co robi, można go też nienawidzić. Ale nie można go nie zauważyć. Pojawia się wszędzie, pracuje do upadłego, a wszystko, co robi, robi najlepiej, jak tylko może.

zobacz:

http://henryrollins.pl

Kim był Hunter S. Thompson?

Jakub Żulczyk
za: http://relaz.pl

20 lutego minęła druga rocznica samobójczej śmierci Huntera S. Thompsona, wybitnego prozaika, politycznego komentatora, sportowego dziennikarza i publicysty. Wielbiciela samodzielnego myślenia, alkoholi, broni palnej i narkotyków. Jednego z najwybitniejszych autorów XX wieku, który do dzisiaj nie doczekał się polskiego tłumaczenia.

Kim był Hunter S. Thompson? Gdy próbuję wprowadzić kogokolwiek w jego postać, zaczynam od pytania: A widziałeś film “Las Vegas Parano”? To właśnie film Terry’ego Gilliama jest jedyną furtką w Polsce do zapoznania się z twórczością Thompsona. Jest to ekranizacja (bardzo dobra) jego najbardziej znanej książki, “Fear and Loathing in Las Vegas”, a samego autora / jego alter ego Raoula Duke’a gra Johnny Depp. To nie jedyny film fabularny z tą szaloną postacią reportera w kapelusiku, przeciwsłonecznych okularach, w hawajskiej koszuli i z nieodłączną fifką do papierosa w zębach – już na początku lat 80. powstał “Where the Buffalo Roam”, w którym w rolę dziennikarza wcielił się Bill Murray.

Thompson, zupełnie nieznany w Polsce, jest jednym z najbardziej znanych amerykańskich pisarzy. “Fear and Loathing in Las Vegas” wpisano na listę klasyki literackiej Barnes & Noble (największa amerykańska sieć księgarni), a on sam stał się ikoną kultury, będąc chyba jedynym dziennikarzem, na którego postaci były wzorowane co najmniej dwie serie komiksowe. Głównym bohaterem wydanej także w Polsce powieści graficznej Warrena Ellisa pt. “Transmetropolitan” jest Pająk Jeruzalem, odpowiednik Thompsona w przyszłości. Natomiast w pasku komiksowym “Doonesbury” pojawia się szalony Wujaszek Duke, z wyglądu i zachowania uderzająco podobny do Thompsona / Duke’a. Skąd to uwielbienie jego postaci przez autorów komiksów? Sprawił to z pewnością niepodrabialny styl życia i wizerunek dziennikarskiego prowokatora, działającego na granicy wolności słowa i prawa, a także jego ikoniczne zamiłowanie do środków odurzających i krzykliwego ubioru.

Przede wszystkim o wielkości Thompsona świadczą wspaniałe książki – halucynogenna podróż do kresu człowieczeństwa i Amerykańskiego Snu w “Fear and Loathing in Las Vegas”, najtrafniejszy opis gangów motocyklowych w “Hell’s Angels”, demaskacja społecznych konsekwencji reaganomiki (polityka ekonomiczna za czasów prezydenta Ronalda Reagana) w “Generation of Swine” czy gorzkie, prawie że apokaliptyczne rozliczenie z nastałym po atakach na World Trade Center państwem strachu w “Kingdom of Fear”.

Przepisując Hemingwaya

Hunter Stockon Thompson urodził się 18 czerwca 1937 roku w Louisville w stanie Kentucky. Nie można być tego jednak do końca pewnym, bo sam pisarz podawał różne daty urodzenia. Jako gówniarz często popadał w konflikty w prawem – niektóre z nich, takie jak zatarasowanie drogi szkolnego autobusu skrzynką na listy, opisał w swojej przedostatniej książce “Kingdom of Fear”. Pomimo tych wybryków, nauczyciel angielskiego określił go jako młodego geniusza.

Po skończeniu szkoły średniej (dyplom odbierał w więzieniu – odbywał tam sześciotygodniowy wyrok za włamanie), Thompson wstąpił do Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych (USAF). To właśnie w wojskowej bazie Eglin na Florydzie miał miejsce jego pierwszy kontakt z dziennikarstwem. Zaczął współpracę jako dziennikarz sportowy z wydawaną tam gazetką “The Command Courier”. W tym okresie HST rozpoczął także na własną rękę gruntowną edukację w dziedzinie literatury. Był zafascynowany współczesnymi mu pisarzami – Ernestem Hemingwayem, Jackiem Kerouacem czy F. Scottem Fitzgeraldem. Jak sam twierdził, przepisywał na maszynie fragmenty swoich ulubionych powieści, aby wejść w rytm danej prozy. “Wielki Gatsby” Fitzgeralda oraz “Pożegnanie z bronią” Hemingwaya zostały podobno przepisane przez Thompsona w całości.

Pracował także dla magazynu “Time” jako kopista, ale w 1959 roku został zwolniony i postanowił szukać pracy na Karaibach. Tam powstała jego pierwsza powieść – “The Rum Diary”, duszny od alkoholu opis karaibskiej rzeczywistości i bezsensownej, żmudnej, dziennikarskiej pracy, ewokujący zarówno najlepsze rzeczy Hemingwaya, jak i “Pod wulkanem” Malcolma Lowry’ego. To był jednak dopiero początek pisarskiej drogi Thompsona.

Piekielne Anioły, strach i obrzydzenie

W 1964 roku, zaliczając już współpracę z magazynem “The Nation”, Thompson podpisał lukratywny kontrakt z wydawnictwem Ballantine’s Books na napisanie całej książki poświęconej tematyce gangów motocyklowych. W owym czasie Aniołowie Piekieł i im podobne bandy wywoływały histeryczne wręcz reakcje wśród porządnych obywateli, a media pełne były nierzetelnych, sensacyjnych i bzdurnych historii na ich temat. “Hell’s Angels: The Strange and Terrible Saga of the Outlaw Motorcycle Gangs” z miejsca wzbiło się na szczyt listy bestsellerów “New York Timesa”. Książka łączy mnóstwo danych demograficznych i zasłyszanych anegdot z reporterską rejestracją rocznego okresu, w czasie którego Thompson podróżował na motocyklu razem z członkami gangu. Nigdy jednak nie przystąpił do Aniołów – jak sam mówił, byłby to zamach na autonomiczność i obiektywność opisu. Przyjaźń z nimi i tak skończyła się fatalnie, bo motocykliści skatowali pisarza domagając się udziału w zyskach z książki o nich. Pisarz oczywiście włączył to do swojej kształtującej się legendy banity, pozostającego poza prawem przestępcy i dziennikarskiego bandyty, który nie zna żadnych ograniczeń w opisie Ameryki (i nie tylko).

Ten wizerunek pielęgnują dwie kolejne, najsłynniejsze książki autora – “Fear and Loathing in Las Vegas” i “Fear and Loathing on the Campaign Trail”. Pierwsza z nich wyrosła ze zlecenia, które Hunter dostał od magazynu „Rolling Stone” – miał napisać krótką (250 słów) relację z wyścigów na pustyni niedaleko Las Vegas. Dziennikarz publikował kolejne materiały pod pseudonimem Raoul Duke (takie imię nosi właśnie postać grana przez Johnny’ego Deppa w filmie Gilliama). Według legendy podsyłał do redakcji ciągi niezredagowanych notatek i notorycznie zawalał terminy.

Fabułę książki zna chyba każdy, kto oglądał film – Raoul Duke i Dr Gonzo (alter ego Oscara Zeta Acosty, przyjaciela dziennikarza i autora książki “Autobiography of a Brown Buffalo”, zaginionego w tajemniczych okolicznościach w 1974 roku) ma opisać wyścig koło Las Vegas. Para przyjaciół kompletnie jednak rezygnuje z obiektywnego sprawozdania z otaczającego ich, wspomaganego narkotykami szaleństwa, popadając w halucynogenny wir przemocy i szaleństwa.

Dzisiaj “Fear and Loathing in Las Vegas” to swoista definicja stylu gonzo (o którym za chwilę). Książka wydaje się być swoistą rozprawą Thompsona z tradycyjnymi technikami narracji w stosunku do narkotykowo rozpadającej się rzeczywistości, jak i rozliczeniem z ideałami Amerykańskiego Snu i falą kontrkultury lat 70. W nixonowskiej Ameryce, w której upadły wszystkie ideały, można mieć tylko złe tripy – wydaje się głosić powieść, której uniwersalność kryje się jednak w samym testowaniu granic rzeczywistości, linearności zdarzeń i poczytalności świata. Gdy się ukazała, “New York Times” nazwał ją najlepszą książką o dekadzie narkotykowej, zaś kolega Thompsona po fachu, dziennikarz i pisarz Tom Wolfe – palącym, epokowym wydarzeniem. Książka odniosła olbrzymi sukces i z miejsca obdarzono ją mianem kultowej.

Drugie dzieło z cyklu “Fear and Loathing” jest zapisem prezydenckiej kampanii pomiędzy Richardem Nixonem a George’em McGovernem. Narkotyczny, chaotyczny gonzo-język, którego Thompson używał w książce o Las Vegas zostaje wykorzystany również tutaj; jednak zamiast kreować szerszą wizję upadku amerykańskiego społeczeństwa, dziennikarz korzysta z niego, aby opisać mechanizmy rządzące polityką tego kraju. “Fear and Loathing on the Campaign Trail”, pomijając oczywiście jej wartości literackie i reporterskie, jest oceniana z perspektywy czasu jako jeden z najbardziej trafnych komentarzy na temat brudnego świata polityki.

Nasz własny obraz świata

Styl gonzo jest tożsamy z Hunterem S. Thompsonem i do dzisiaj pozostaje jego autorskim, literackim konceptem. Pisarz wyrósł z fali nowego dziennikarstwa, której prowodyrem był autor “Próby kwasu w elektrycznej oranżadzie” Tom Wolfe. Stworzył na własny użytek gonzo, nowy literacki podgatunek – styl opisu, który zakładał bezpośrednie uczestnictwo opisującego w wydarzeniach i ich prowokowanie, a nie tylko ich beznamiętną rejestrację. Reporter pisze o wydarzeniach z maksymalnie zsubiektywizowanej perspektywy i może naginać fakty, aby uzyskać mocniejszy wydźwięk całości. Thompson stworzył nowy rodzaj literatury non-fiction, w której zanegował wydawałoby się podstawową kategorię dziennikarską – obiektywność opisu. Jak sam powiedział: Jedyna rzecz, którą widziałem w życiu, która była bliska jakiejkolwiek obiektywności, to kamera wyłapująca złodziei w jakimś supermarkecie w Colorado. Mówiąc inaczej – Thompson zakładał, że jedynym warunkiem oddania prawdy o jakiejś rzeczywistości jest stuprocentowe nasze zaangażowanie w nią i opisywanie jej tylko z naszej własnej, subiektywnej perspektywy.

Nie ma żadnego innego obrazu świata poza naszym własnym – zdawał się mówić. Inna sprawa, że tak potężna osobowość jak Thompson nie mogła sobie pozwolić na klasyczną, dziennikarską nieobecność we własnych tekstach. Gonzo miało pozory chaotyczności, niedopracowania, pisarskiej indolencji – HST podtrzymywał w wywiadach, że pisze z reguły w stanie mocnego odurzenia narkotykowego i alkoholowego, a jeden rozdział “Fear and Loathing in Las Vegas” prawie w całości składa się z niezredagowanej transkrypcji magnetofonowej taśmy, którą Thompson zamiast tekstu rzekomo wysłał do redakcji. Jednak dzisiaj to wszystko wydaje się tak naprawdę bardziej pisarską pozą – pod jego fasadą kryje się dopracowany do granic, perfekcyjny warsztatowo styl i świadome przekraczanie granic dziennikarstwa i literatury. Jak powiedział potem jeden z jego przyjaciół: Thompson mógł mówić, że nie pamięta momentów, w których pisze, ale tak naprawdę potrafił ślęczeć godzinami nad jednym zdaniem.

Książki i artykuły Huntera sprawiły, że stał się ikoną kontrkultury i jej głównym dziennikarskim rzecznikiem. Wielu młodych ludzi starało się kopiować jego styl i pisania, i sposobu życia, a jak powiedział jeden z jego późniejszych biografów: Jeśli możemy winić Thompsona za coś złego, to za fakt, że na lokalnych zebraniach rady miejskiej zaczęła się pojawiać masa dziennikarskich nowicjuszy, którzy kompletnie nie umieli pisać, ale byli ubrani w hawajskie koszule i palili papierosy przez fifkę.

O 17 lat więcej

Niektórzy mówią, że w latach 80. sława Huntera S. Thompsona, wspomagana przez setki krążących o nim legend i anegdot, zaczęła przygasać. Nic bardziej mylnego. To fakt, że najbardziej znane historie pochodzą z lat 70. – np. wspomniane już pogłoski o jego nieprofesjonalizmie, za którym tak naprawdę krył się perfekcyjny pisarski warsztat. Stał się wtedy postacią niemalże mityczną – takie historie jak ta, że Thompson poleciał na kultową walkę Muhammada Alego z George’m Foremanem do Zairu, ale zamiast ją obejrzeć spędził czas w hotelowym basenie wypełnionym marihuaną, mogły powstać tylko o nim.

W latach 80. skupił się bardziej na dziennikarstwie sportowym, jednak ukazywały się również kolekcje jego mistrzowskich esejów i dziennikarskich tekstów, takie jak “Generation of Swine” (rozprawił się tam z yuppies, nazywając ich pokoleniem grubych portfeli i wątłych karków) czy “The Great Shark Hunt”. Potem w latach 90. został publicystą portalu sportowej stacji telewizyjnej ESPN, a opublikowane tam artykuły zostały zebrane w książce “Hey Rube: Blood Sport, the Bush Doctrine, and the Downward Spiral of Dumbness Modern History from the Sports Desk”. Jego ostatnim, wieńczącym karierę dziełem pozostaje “Kingdom of Fear” – kombinacja starszego i nowego materiału, pozostająca gorzkim rozliczeniem z USA w czasach wojny z terroryzmem (War on Terror), równie beznadziejnej i ulotnej co wcześniejsza wojna z narkotykami (War on Drugs).

Pomimo szczęśliwego życia, małżeństwa ze swoją sekretarką Anitą (która do dziś prowadzi z ich wspólnego rancza w Colorado bloga “The Owl Farm” oraz zarządza jego spuścizną) Hunter S. Thompson popełnił samobójstwo. 20 lutego 2005 roku pisarz odebrał sobie życie tak jak jego idol, Ernest Hemingway – wsadzając sobie lufę do ust i naciskając spust. W liście pożegnalnym napisał: Nigdy więcej gier, bomb, zabawy, chodzenia, pływania. 67 lat – to 17 lat po 50-tce, 17 więcej niż chciałem lub potrzebowałem.

Thompson żył na granicy, pisał z głębi serca i umysłu. Zawsze będzie pamiętany jako szukający za wszelką cenę prawdy desperat – prawdy, a nie formalnych pozorów dziennikarskiej obiektywności. Pytanie, czy nasze czasy zrodzą jeszcze kogoś takiego w okresie pozornego spluralizowania informacji, w okresie Web 2.0, a z drugiej strony w czasach coraz większej korporacyjnej kontroli? I jeszcze ciekawsze pytanie – co powiedziałby Thompson o Polsce AD 2007? I dlaczego do tej pory żadnej jego książki nie wydano po polsku?

My zachęcamy do czytania autora “Hell’s Angels” na własną rękę. Pierwsza rocznica śmierci jest okazją równie dobrą jak każda inna – z tym, że smutniejszą.